สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง: ราชินีผู้ ‘คัดสรร’ ผ้าไทยให้โลกได้เห็นความเป็นไปได้ของภูมิปัญญาท้องถิ่น

‘การคัดสรร’ (Curation) เป็นส่วนสำคัญในการนำเสนอศิลปะและวัฒนธรรม ในขณะที่ชิ้นงานต่างๆ มีค่าในตัวเอง การคัดสรรและนำเสนอสามารถยกระดับงานศิลปะนั้นๆ ให้น่าสนใจ หรือแม้แต่สร้างความหมายใหม่ๆ ขึ้นมาได้และนี่เองคือพระวิสัยทัศน์ท่ีก้าวไกลของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงในการนำ ‘ผ้าไทย’ และ ‘ชุดไทย’ ยกระดับจากงานศิลปะของช่างฝีมือท้องถิ่นไปสู่ ‘มรดกทางวัฒนธรรม’ ของไทยในสายตาชาวโลก

หลังจากการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรทั่วประเทศ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงมีพระราชดำริว่า ไม่ว่าคนไทยจากพื้นที่ใด ต่างก็มีความสามารถในศิลปะการสร้างสรรค์ทั้งสิ้น อีกทั้งด้วยความสนพระราชหฤทัยในแฟชั่น สิ่งที่พระองค์ทอดพระเนตรเห็นคือ ความงามอันเป็นเอกลักษณ์ของผ้าไหมไทยโดยช่างฝีมือพื้นบ้าน“คนไทยเรานั้นแม้อยู่ห่างไกลความเจริญของเมืองหลวง ก็มีความสามารถทางด้านศิลปะเป็นอย่างสูง เช่น ผ้าไหมไทย ผ้าไทยต่างๆ ที่เห็นมีสีและลวดลายที่สวยงามนั้น เกิดมาจากความสามารถของชาวบ้านเองแท้ๆ ไม่ต้องให้ใครไปออกแบบลวดลายและสีสันให้” พระราชดำรัสของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ผ้ามัดหมี่ – การคัดสรรที่เปลี่ยนผ้าในครัวเรือนเป็นภูมิปัญญาโด่งดังปี 2513 สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงเสด็จฯ ไปจังหวัดนครพนมหลังเกิดเหตุอุทกภัย แล้วทอดพระเนตรเห็นว่า เหล่าราษฎรที่มาเฝ้าฯ รับเสด็จ ต่างนุ่งซิ่นผ้ามัดหมี่กันเกือบหมดเมื่อมีพระราชดำรัสถามราษฎรเหล่านั้น จึงทรงทราบว่า ผ้าเหล่านี้เป็นผ้าที่ชาวบ้านต่างทอสวมใส่กันเองในครัวเรือน และเป็นผ้าที่ “มีแต่คนยากจนเท่านั้น” ที่สวมใส่

“ข้าพเจ้าบอกเขาว่า ผ้าที่เขาใส่นี่สวยมาก ทอให้พระราชินีได้ไหม ชาวบ้านก็บอกว่า พระราชินีจะเอาไปทำอะไร เพราะว่าผ้าแบบนี้ที่คนเขาจะนุ่งห่ม ก็มีแต่คนยากจนเท่านั้น คนใช้ที่กรุงเทพฯนั่นแหละเขาใส่กัน พระราชินีจะใส่ไปทำไม ข้าพเจ้าก็ตอบไปว่าทอให้พระราชินีจะใส่ตลอด เขาก็ได้ตกลง” พระราชดำรัสของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ในปัจจุบัน ไหมมัดหมี่กลายเป็นผ้าที่เราต่างรู้จักกันโดยทั่วไปไม่ว่าจะเป็นคนที่ไหนปิแอร์ บัลแมง – การคัดสรรนักออกแบบให้ผ้าไทยเป็นเครื่องมือทางการทูตในยามที่พระองค์ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปกระชับสัมพันธไมตรีที่สหรัฐอเมริกาและยุโรป พระองค์ทรงคัดเลือกให้นักออกแบบ ปิแอร์ บัลแมง ผู้ก่อตั้งแบรนด์ Balmain ให้เป็นผู้ตัดเย็บฉลองพระองค์ที่จะสวมตลอดการเดินทางด้วยผ้าไทย

บัลแมงออกแบบฉลองพระองค์ด้วยแนวคิดการปักลายพืชพรรณดอกไม้ตะวันออกที่เล่นไปกับลายของผ้าไหม พร้อมทั้งการผสมผสานเทคนิคการตัดเย็บและตามธรรมเนียมตะวันตกเข้าไป กลายเป็นการออกแบบ ‘East Meet West’ ที่ลงตัวฉลองพระองค์ที่ถูกต้องตามธรรมเนียมมารยาทตะวันตกมาเจอกับความงามของผ้าไทย เป็นการนำเสนอศิลปะของไทยไปสู่สายตาชาวโลกอย่างสง่างาม8 ชุดไทยพระราชนิยม – การคัดสรรให้เห็นความเป็นไปได้ของผ้าไทย

หลังการตามเสด็จไปยังประเทศตะวันตก ฉลองพระองค์จำนวนหนึ่งที่ออกแบบโดย ปิแอร์ บัลแมง ถูกคัดสรรและประยุกต์ให้เป็น ‘ชุดไทยพระราชนิยม’ ชุดประจำชาติของหญิงไทยที่นำเสนออัตลักษณ์ความเป็นไทย ที่สามารถสวมใส่ได้ในหลากหลายโอกาสแทนชุดทางการของชาติตะวันตกผ่านการคัดสรรแบบต่างๆ ได้ทรงทำให้สิ่งที่ประชาชนอาจมองข้ามอย่างผ้าที่ใช้กันทั่วไปในบ้าน กลายเป็นศิลปะอันทรงคุณค่า ที่มีความเป็นไปได้ทั้งในเชิงความงาม การทูต และการนำเสนออัตลักษณ์คนไทย aussie-gamer